"... myślę zawsze po polsku". Materiały edukacyjne na Rok Andrzeja Wajdy

    Odbierając Oscara za całokształt twórczości Andrzej Wajda powiedział: "Będę mówił po polsku, bo chcę powiedzieć to, co myślę, a myślę zawsze po polsku". 
    Od niedawna w sieci dostępny jest „Niezbędnik filmowy” poświęcony twórczości reżysera, który opowiadał o Polsce i o polskich sprawach,  przekonując, że „nikt za nas tego nie zrobi”, jak czytamy we wstępie do publikacji.
Jest to kompleksowy materiał edukacyjny dla nauczycieli szkół ponadpodstawowych, przygotowany przez ekspertów: Annę Równy z Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy, Adama Rębacza z Muzeum Historii Polski oraz filmoznawczynie Dianę Dąbrowską i Agnieszkę Morstin. Znajdziemy tu omówienia filmów Andrzeja Wajdy, a także komentarz filmoznawcy do każdego z nich oraz tematy lekcji i powiązane z podstawą programową propozycje zadań dla uczniów (z zakresu języka polskiego, etyki, historii, WOS i edukacji obywatelskiej). Dzieła omawiane w Niezbędniku są dostępne bezpłatnie na platformie edukacyjnej filmnest.pl oraz w serwisie 35mm.online, a sam Niezbędnik można pobrać jako plik PDF.
    Prawdziwą skarbnicą materiałów i dokumentów jest też portal Wajda.pl, dzieło Fundacji Kyoto - Kraków Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz-Wajdy. Znajdziemy tu oczywiście kalendarium oraz omówienie twórczości filmowej (od "Pokolenia" z 1955 r. po "Powidoki" z roku 2016) i spektakli teatralnych. Sporo materiałów poświęconych jest działalności publicznej Wajdy i projektom, w które był zaangażowany (Stowarzyszenie Filmowców Polskich, Solidarność, Senat RP, Muzeum II Wojny Światowej, Europejskie Centrum Solidarności w Gdańsku czy Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie to tylko niektóre z nich).
A ponadto w serwisie: korespondencja, zdjęcia, rysunki, obrazy (od tej strony Andrzej Wajda jest mniej znany, a to przecież malarstwo inspirowało go przy tworzeniu filmów), spis aktorów i współpracowników związanych Wajdą, wybór tekstów poświęconych reżyserowi oraz informacje o książkach, filmach i wystawach o nim. A to jeszcze nie wszystko...
    Kolejnym godnym polecenia miejscem w sieci, do którego możemy sięgać przygotowując zajęcia edukacyjne, jest

Relacje w cyfrowej codzienności. Nie daj się wchłonąć przez cyberprzestrzeń! - o nowej kampanii społecznej

Rozpoczyna się właśnie ogólnopolska kampania społeczna pod hasłem "Zaloguj się do relacji". Jej celem jest uświadomienie nam wpływu technologii na codzienne relacje oraz promowanie higieny cyfrowej - zwłaszcza wśród dorosłych, których zachowania stanowią wzór dla dzieci i młodzieży. 
Zastanawiamy się nad zakazem korzystania przez dzieci z mediów społecznościowych, tymczasem sami często jesteśmy od nich uzależnieni. Każemy odłożyć telefon, a sami go nadużywamy izolując się od bliskich. Warto zacząć od samych siebie...
Pomóc nam w tym może właśnie kampania "Zaloguj się do relacji", której organizatorami są: Grupa Agora, IAA Polska, agencja Havas Play.

Partnerzy merytoryczni (Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” oraz Fundacja Panoptykon) opracowali materiały poświęcone higienie cyfrowej, które znajdziemy na stronie internetowej kampanii. Dzięki nim poznamy sposoby wdrażania w życie zasad korzystania z urządzeń ekranowych w domu (dotyczące: czasu korzystania z urządzeń ekranowych; planowania aktywności bez ekranów wspierających rozwój; odpoczynku, tworzenia przestrzeni dla relacji rodzinnych, kontroli rodzicielskiej oraz edukacji i bezpieczeństwa online). 

Materiały te zgromadzone są w 5 działach - to 5 kroków, które pozwolą zadbać o relacje z bliskimi: ogranicz liczbę powiadomień, kontroluj czas scrollowania, jedz posiłki bez ekranów, ogranicz nagrywanie i fotki, zrezygnuj z telefonu przed snem. 

W realizacji tych kroków, wspierających zdrowie fizyczne, psychiczne i społeczne użytkowników nowych technologii oraz uzdrawiających relacje międzyludzkie, pomogą praktyczne wskazówki i rady. 

Lutowe święta nietypowe: materiały dla nauczycieli na blogu

Luty obfituje w święta nietypowe, które obchodzimy również w przedszkolach i szkołach, bo dotyczą spraw ważnych także dla dzieci i młodzieży.
Są to: 
Dzień Bezpiecznego Internetu - w tym roku przypada 10 lutego, 
Europejski Dzień Numeru Alarmowego 112 - 11 lutego, 
Międzynarodowy Dzień Walki z Rakiem Dzieciństwa - 15 lutego, 
Dzień Nauki Polskiej - 19 lutego,
Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego - 21 lutego,
Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją - 23 lutego.
Dni tematyczne pełnią funkcję edukacyjną, mają za zadanie zwrócenie naszej uwagi na ważne tematy, uwrażliwienie nas na problemy innych ludzi, pogłębienie wiedzy. Ale święta nietypowe to również okazja do wspólnej zabawy czy po prostu miłego spędzenia czasu - Walentynki 💗czy Dzień kota (17 lutego) to znakomite przykłady takich świąt (bardzo potrzebnych w tym zimowym miesiącu).
Na blogu pojawiło się dotąd wiele wpisów, w których prezentowałam materiały wspomagające nauczycieli w przygotowaniu ciekawych zajęć czy uroczystości. Dzięki nim możecie szybko dotrzeć do interesujących scenariuszy zajęć, programów, filmów, bajek, audycji radiowych, książek oraz poradników dla nauczycieli.

W lutym nie brakuje również "smakowitych" świąt: za nami już Dzień Naleśnika (2.02) i Dzień Ciasta Marchewkowego (3.02), ale za to dziś mamy Światowy Dzień Nutelli, a jeszcze czeka nas Dzień Pizzy (9.02) i Dzień Kabanosa (26.02). Takie święta z przymrużeniem oka... 😉.

Patroni roku 2026: w kręgu kultury i sztuki. Przewodnik po archiwach Polskiego Radia

Uwaga, uwaga! Otwieramy skarbiec, jakim są bogate archiwa Polskiego Radia!

Przygotowałam dla Was kolekcję Wakelet W kręgu kultury i sztuki. Patroni Roku 2026 w archiwach Polskiego Radia: Józef Czapski, Mieczysław Fogg, Józef Maksymilian Ossoliński, Sergiusz Piasecki, Andrzej Wajda. Jest to swoisty przewodnik po ciekawych, wartościowych audycjach radiowych, poświęconych patronom tego roku. Są wśród nich postaci szczególnie zasłużone dla polskiej kultury, twórcy i artyści z dziedziny literatury, filmu i teatru, muzyki, malarstwa, a zarazem świadkowie historii. 

Sięgnijmy po głosy z przeszłości, wysłuchajmy audycji z lat minionych, które przybliżą nam tegorocznych Patronów i ich twórczość. Ich losy nierozerwalnie związane są z polską kulturą i historią. Kolejne dni z pewnością będą przynosić nowe interesujące audycje, a więc - kolekcja będzie się rozrastała.

Materiały zgromadzone w kolekcji przydatne będą na lekcjach języka polskiego, pomogą w przygotowaniu szkolnych wystaw, gazetek i audycji oraz rozmaitych imprez związanych z patronami roku. 
No i pamiętajmy - rok 2026 to również Rok Polskiego Radia (dla upamiętnienia setnej rocznicy rozpoczęcia regularnego nadawania programu w kwietniu 1926 roku).

Każdy może czynić dobro - wybór cytatów o pomaganiu i wspieraniu innych

Zainspirowana wydarzeniami wczorajszego dnia, czyli oczywiście Wielką Orkiestrą Świątecznej Pomocy, zebrałam dla Was aforyzmy i cytaty na temat pomagania, bezinteresownego wspierania innych i (mówiąc trochę górnolotnie) "czynienia dobra".

Najciekawsze zgromadziłam w prezentacji Genially pt. "Jak umiemy, pomagamy, radość z tego mamy!". Możecie je wykorzystać w trakcie zajęć lub imprez podczas Dnia Dobrych Uczynków (19 maja), Dnia Życzliwości i Pozdrowień (21 listopada) czy Międzynarodowego Dnia Wolontariusza (5 grudnia). Każda z prezentowanych myśli może też stanowić dobry punkt wyjścia do dyskusji z dziećmi i młodzieżą na lekcjach wychowawczych lub może być mottem szkolnej akcji, której celem jest pomaganie.
Możecie też skorzystać z materiałów, które już wcześniej prezentowałam we wpisach na blogu: kolekcji materiałów video o wolontariacie, filmików o pomaganiu innym czy scenariuszy zajęć, zabaw i bajek dla dzieci.

Przy okazji polecam Wam również stronę z cytatami, którą odkryłam przy okazji swoich poszukiwań: to "Skarbnica cytatów na każdą życiową chwilę" - cytaty.waw.pl. W Bibliotece cytatów znajdziecie tu myśli sławnych ludzi, tematyczne oraz cytaty z literatury i popkultury (ja korzystałam z cytatów o dobroci człowieka i o pomaganiu).

Wczoraj po raz kolejny przekonaliśmy się, jak ważne są nawet małe okruchy dobra... Niechaj atmosfera tego święta, radość bycia razem, doświadczenie bycia częścią dziejącego się dobra, pozostaną z nami na kolejne dni. 

Jak spełniać marzenia i realizować cele? - rady i wskazówki dla młodzieży i dorosłych (materiały online)

"Nic nie tworzy przyszłości tak, jak marzenia" (Wiktor Hugo).

Droga do spełnienia marzeń i realizacji planów nie jest prosta ani łatwa, choć warta podejmowanych wysiłków. Zbyt łatwo poddajemy się i rezygnujemy, często zrażamy się pierwszymi napotkanymi trudnościami; motywacja maleje i coraz trudniej nam się zmobilizować... Znacie to? Bo ja tak. Myślę, że dotyczy to wielu z nas, nauczycieli i rodziców, z pewnością nieobce jest również uczniom. A marzenia i plany nie realizują się same - wymagają naszej aktywności. W internecie można znaleźć wiele pomocnych materiałów - ja wybrałam dla Was kilka wartościowych webinarów, filmików, podcastów i artykułów. Ich obejrzenie czy przeczytanie  z pewnością nie wystarczy, ale może nas zainspirować, zmotywować, zmobilizować. Zebrałam je w kolekcji Wakelet "Droga do spełnienia marzeń i realizacji planów". Znajdziecie w niej m. in. takie materiały adresowane i do dorosłych i do młodzieży:

• "Postanowienia czy marzenia noworoczne" (to pomysł na godzinę wychowawczą) - materiał na blogu edukacyjnym "Kreatywna Pedagogika. Uczmy mądrze, twórczo, inaczej", prowadzonym przez Izabelę Banaszczyk i Magdalenę Budę, liderki projektu Kreatywna Pedagogika; 
• "Marzenia. Czym są, dlaczego warto je mieć i jak pomóc sobie w ich spełnieniu" - rozmowa z Agatą Jakuszko i tworzenie mapy marzeń (do obejrzenia i wysłuchania na oficjalnym kanale Radia Lublin w serwisie YouTube);
• "Co robić, aby spełniać marzenia?" - film z udziałem Małgorzaty Dudek z Akademii Rozwoju Osobistego Kompas (kanał Fundacji Uniwersytet Dzieci w serwisie YouTube); 
• "Jak plan pomaga spełniać marzenia?" - podpowiadają: Sylwia Bednarek, trener, inwestor i przedsiębiorca oraz Monika Chełmecka, trener, koordynator projektów i eventów, inwestor (to również kanał Fundacji Uniwersytet Dzieci); 
• "Co zrobić, aby realizować marzenia i cele?", "Wytrwałość i efektywność w działaniu, czyli jak skutecznie realizować cele", "Motywacja, efektywność, wytrwałość - Można!" - to filmy dostępne w Strefie Wiedzy Uniwersytetu SWPS i Ewa Jarczewska-Gerc, zajmująca się psychologią motywacji, efektywnością i wytrwałością;
• "Jak robić trudne rzeczy i realizować cele, mimo tego, że się nam nie chce?" - to również wskazówki Ewy Jarczewskiej-Gerc, tym razem w Podcaście Charyzmatycznym psychologa Dawida Straszaka;,
• "Jacek Walkiewicz o motywacji i wyznaczaniu realnych celów" - znany psycholog, mentor i mówca motywacyjny w podcaście o samorozwoju, zdrowym stylu życia, zarządzaniu czasem i relacjach międzyludzkich "Rozwój na talerzu".

Nie może zabraknąć w tym wpisie książki. Tym razem oczywiście o marzeniach, a jest to publikacja dla dzieci (ale nie tylko) "Marzenia. Fakty, mity i głupoty" Macieja Szymanowicza, wydana przez Naszą Księgarnię. Filmik, w którym  Anna Jankowska recenzuje i pokazuje książkę, dostępny jest w serwisie YouTube na kanale Aktywne Czytanie.

                                                        ***

"Marzenia się nie spełniają, marzenia się spełnia" - kończę ten wpis słowami znanego chyba wszystkim Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego. Jego wypowiedź o marzeniach sięgających gwiazd, o wytrwałości i odwadze, skierowaną do młodzieży w czasie XXXI sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży możemy obejrzeć i wysłuchać na Instagramie (a warto!).

A zatem: w roku, który właśnie się rozpoczyna, spełniajcie swoje marzenia i realizujcie - krok po kroku - plany. Nauczycielom zaś życzę, aby umieli dodawać skrzydeł swoim uczniom i wychowankom.

"Ściąga" ortograficzna, czyli nowa publikacja przydatna nie tylko dla uczniów

W tym roku z pewnością przyda nam się "Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026" autorstwa Ewy Kołodziejek, Danuty Krzyżyk, Aldony Skudrzyk i Barbary Sobczak. Bezpłatna publikacja Polskiej Akademii Nauk dostępna jest online w serwisie PAN.
Jak z pewnością wiecie, od 1 stycznia zmieniły się niektóre zasady pisowni. Zmiany, opracowane przez Radę Języka Polskiego, "mają na celu uproszczenie i ujednolicenie reguł ortograficznych" - dotyczą łącznej i rozdzielnej pisowni wyrazów oraz stosowania wielkiej i małej litery. Nie jest to "rewolucja" ortograficzna, ale jednak będziemy musieli zmienić swoje przyzwyczajenia i opanować nowe reguły.

Pomocne mogą być - oprócz słownika - również materiały opublikowane w ramach Kampanii informującej o zmianach w pisowni od 2026 roku w mediach społecznościowych: na Facebooku, Instagramie, na portalu X oraz w serwisie YouTube (kanał Ortografia 2026). 
A kiedy będziemy mieli wątpliwości, czy piszemy poprawnie - zawsze możemy skorzystać z internetowych poradni językowych (pisałam o nich tutaj).

Na koniec informacja ważna dla uczniów i nauczycieli - zgodnie z komunikatem Centralnej Komisji Egzaminacyjnej na egzaminach ósmoklasisty i maturalnych aż do roku 2030 będzie akceptowana pisownia zarówno według starych, jak i nowych zasad 

.

Dobrego wejścia w Nowy Rok!

Wszystkim Czytelnikom bloga
życzę wszelkiej pomyślności
w Nowym Roku 2026!

A ponieważ Nowy Rok to nowe możliwości, marzenia, plany i nadzieje, a także nowe postanowienia, polecam Wam "33 motywacyjne cytaty na Nowy Rok" (w serwisie Polki.pl).
Może któraś myśl doda Wam skrzydeł?

I pamiętajcie - 
„Tajemnicą zmiany jest skupienie całej twojej energii nie na walce z tym, co stare, ale na budowie tego, co nowe” (Sokrates)

Trening Umiejętności Społecznych, czyli o nawiązywaniu i utrzymywaniu wartościowych relacji z innymi. Wspieranie rozwoju społecznego

Chyba nie muszę nikogo z Was przekonywać, że dobre relacje z innymi ludźmi wpływają pozytywnie na jakość naszego życia.
Nawiązywanie kontaktu, rozpoczynanie i podtrzymywanie rozmowy, aktywne słuchanie, rozpoznawanie emocji u siebie i rozmówcy, proponowanie zabaw czy innych aktywności, współpraca w grupie, odpowiedzialność za wspólnie wykonywane zadania, radzenie sobie w sytuacjach konfliktowych, asertywność - to umiejętności potrzebne w ciągu całego życia. Najlepiej, jeżeli nabywa się ich w trakcie naturalnego treningu społecznego w rodzinie, a potem w najbliższym środowisku. Jednak wielu dzieciom i nastolatkom niezbędne jest dodatkowe wsparcie w zakresie rozwoju społecznego. To właśnie dla nich powstał Trening Umiejętności Społecznych, który daje możliwość przećwiczenia w grupie nowych zachowań i pod przewodnictwem doświadczonych trenerów pozwala wypracować odpowiednie zachowania w różnych sytuacjach społecznych. 

Dla tych, którzy chcieliby dowiedzieć się więcej i stosować tę metodę w pracy z dziećmi i młodzieżą lub przygotowują się do zdobycia certyfikatu trenera TUS, przygotowałam wykaz przydatnych publikacji: "Trening Umiejętności Społecznych, czyli jak poprawić funkcjonowanie społeczne dzieci i nastolatków". Jest to adnotowany wykaz książek i artykułów z czasopism pedagogicznych oraz materiałów online. Większość z nich to publikacje o charakterze praktycznym; zawierają liczne wskazówki dla nauczycieli i trenerów oraz pomoce wykorzystywane podczas zajęć. W wyborze odpowiedniej publikacji pomogą Wam adnotacje, w których przedstawiłam zawartość każdej z nich. 

Zajęcia w ramach TUS mogą być organizowane dla dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, zagrożonych niedostosowaniem społecznym, ale także dla dzieci nieśmiałych, introwertycznych czy często wchodzących w konflikty. Grupa powinna zapewnić uczestnikom poczucie akceptacji, dać im poczucie bycia wysłuchanymi oraz pokazać, że mogą być lubiani. Metodami najczęściej wykorzystywanymi w trakcie TUS są gry i zabawy, dyskusja, burza mózgów, scenki, bajkoterapia oraz karty pracy. Co ważne, aby dziecko mogło korzystać z TUS-u, nie musi mieć oficjalnej diagnozy opinii z poradni psychologiczno-pedagogicznej ani orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Warto dodać, że w Treningu Umiejętności Społecznych mogą uczestniczyć również dorośli, którzy zmagają się z problemem nieśmiałości, trudnościami w zakresie nawiązywania i utrzymywania relacji, asertywności czy wyrażania emocji. W każdym wieku możemy uczynić swoje życie lepszym.